Na film „Krzyżacy” raz jeszcze do kin

W połowie lipca br. m. in sieć polskich multikin zaplanowała w większych miastach pokazy kinowe filmu „Krzyżacy”. Zatem w pół wieku od powstania film ponownie rozpoczyna „karierę” w kinach. Wyświetlony z odnowionej cyfrowo kopii film ten uświetnia obchody 600 lecia Bitwy pod Grunwaldem. „Pierwszy polski super gigant historyczny zrealizowany został na zamówienie władz PRL z okazji 550 rocznicy grunwaldzkiego zwycięstwa. Spektakularna ekranizacja popularnej powieści, mimo obciążeń ideologicznych ciągle imponująca stroną wizualną. A przede wszystkim kasowy przebój i najchętniej oglądany polski film wszech czasów.” – podają zapowiedzi sieci multikino, które pokażą film m.in. 12 i 13 lipca w Poznaniu i we Wrocławiu, łącząc te pokazy z wieloma nagrodami.

Tymczasem 11 lipca rocznicę grunwaldzka świętuje Muzeum Sienkiewicza w Woli Okrzejskiej. Najpierw o godz. 12 przybędą jak co rok  do Woli Okrzejskiej krótkofalowcy, którzy pokażą swój najnowocześniejszy sprzęt. Będzie zapewne próba łączenia się z krótkofalowcami w innych rejonach ze wzniesienia – z Kopca Sienkiewicza w pobliskiej Okrzei. W Muzeum Henryka Sienkiewicza będzie od tego dnia prezentowana także wystawa rysunków satyrycznych autorstwa Jerzego Wasiukiewicza, rysującego m.in. do „Super Express-u”. Są to się rysunki dotyczące „epoki krzyżackiej”.

Od godziny 14 nastąpi w Woli Okrzejskiej ciąg dalszy „Urodzin u Henryka”, bo tak nazwano uroczystość. W salonie dworku odbędzie się koncert muzyczny kwartetu kameralnego Filharmonii Świętokrzyskiej z Kielc (skrzypce, flet, altówka i fortepian). Muzycy zagrają utwory Fryderyka Chopina, Antoniego Dvoraka i Ignacego Jana Paderewskiego. Będzie też wspólne ognisko przy którym zaśpiewają ludowe śpiewaczki z Koła Gospodyń Wiejskich „Gułowianki” z Woli Gułowskiej oraz odbędą się pokazy przygotowane przez Koło Przyjaciół Tradycji „Szalinówki” z Hordzieżki. Ale to jeszcze nie wszystko. Muzeum zaprasza na spotkanie z aktorem Mieczysławem Kalenikiem, odtwórcą roli Zbyszka z Bogdańca w filmie „Krzyżacy”. Artysta sceny odsłoni m.in. dioramę bitwy grunwaldzkiej, przygotowanej specjalnie na jej 600 rocznicę.

Mieczysław Kalenik w Woli Okrzejskiej 2010

Gościem specjalnym muzealników w Woli Okrzejskiej będzie 11 lipca 2010 roku  znany aktor Mieczysław Kalenik, pamiętny odtwórca postaci młodego Zbyszka z Bogdańca. Nie po raz pierwszy Kalenik jest w podlaskim muzeum! ,Jak wspomina wieloletni, zasłużony dyrektor Muzeum Sienkiewicza w Woli Okrzejskiej, aktor ten przyjechała po raz pierwszy do miejsca urodzenia pisarza w latach siedemdziesiątych. Przyjechał po prostu pierwszym bezpośrednim autobusem spod Warszawy, gdzie mieszkał. Zaproszenie po raz kolejny przyjął jak widać z prawdziwą przyjaźnią. Obecnie aktor urodzony 1 stycznia 1933 roku ma 77 lat. Debiutowała w 1954 roku w „Pokoleniu”. Ostanią jego rola kinowa jest postać stolnika Horeszki w „Panu Tadeuszu” (1999) w reż. Andrzeja Wajdy, a w serialu „Meski – żeński” zagrała postać aktora w odcinku „Ekipa” w 2004 roku.

 
                                                                             ***

Sprawdziłem w jakim wieku są obecnie aktorki, które mu partnerowały: Urszula Modrzyńska, pamiętna Jagienka ma 78 lat, Grażyna Staniszewska odtwórczyni Danusi, ma 76 lat.  Zatem miały 24 i 25 lat gdy grały w ekranizacji powieści Henryka Sienkiewicza u boku Mieczysława Kalenika. Mało kto pamięta, że Grażyna Staniszewska zagrała wcześniej w  jeszcze jednej adaptacji – noweli Henryka Sienkiewicza  - ‘Szkice węglem” (1956) , w której wystąpiła w roli Jadwigi Skorabiewskiej. Ostatnia jej rola była Kmitowa w „Lawie” w reż. Tadeusza Konwickiego w 1989 roku. Staniszewska i Modrzyńska zakończyły zatem karierę aktorską w  latach 80 ych XX wieku.

„Krzyżacy” oglądani dzisiaj

Najlepsza ekranizacja dzieł dziadka są właśnie filmowi „Krzyżacy” Forda – tego zdania jest pan Juliusz, wnuk Henryka Sienkiewicza, którego spotkałem 29 maja br. podczas tegorocznego zlotu szkół imienia Henryka Sienkiewicza w Szydłowcu i tego samego zdania są wnuczki autora ‘Krzyżaków” – Jadwiga, która mieszka w Oblęgorku oraz Maria, aktorka, która obecnie przebywa w Domu Aktora pod Konstancinem. Jednak także Juliusz Sienkiewicz zauważa, że w filmie odtwórcy postaci Zbyszka, Danusi i Jagiełki są nieco starsi niż faktyczni bohaterowie powieści, którzy są jako postacie nastoletnie wrzucone w wir wojny. Może kiedyś taki film powstanie?

Oglądając ponownie „Krzyżaków” na ekranie panoramicznego kina, zwróćmy uwagę także na doskonałe sceny batalistyczne z udziałem setek koni. Do dziś wspominają z szacunkiem realizację tych scen aktorzy Krzysztof Kowalewski (grał postać łucznika krzyżackiego), wówczas jeszcze student szkoły teatralnej i aktor Ryszard Ronczewski (postać komtura Henryka), którego twarz pamiętamy także z pierwszej sceny „Faraona”, a ostatnio widzieliśmy w „Starej baśni”.

Nie żyje od 1969 roku reżyser Aleksander Ford. Odeszli odtwórcy większości gł. ról męskich w „Krzyżakach” – niezapomniany Andrzej Szalawski, Aleksander Fogiel, Tadeusz Borowski, Mieczysław Voit, Leon Niemczyk.

W doskonałej kondycji są nadal aktorzy  z „Krzyżaków”-  wspaniały król Władysław II Jagiełlo czyli aktor Emil Karewicz i oczywiście zapowiedziany 11 lipca 2010 roku w Woli Okrzejskiej Mieczysław Kalenik.
 
Tekst: Wiesław Adamik

Foto w galerii: Wiesław Adamik,  www.filmpolski.pl , www.gazeta.pl  oraz Zamek w Malborku z prezentowanej tam wystawy „Krzyżacy - 50 lecie powstania filmu”  otwarcie 10 lipca 2010 roku

**** 
 
___________________________
KRZYŻACY reż. Aleksander Ford

Film fabularny
Produkcja: Polska
Rok produkcji: 1960
Premiera: 1960. 09. 02
Gatunek: Film historyczny, Film kostiumowy
Dane techniczne: Barwny (Eastman Color-Kodak). Obiektyw DyaliScope. 4750 m. 166 min.Budżet filmu: 33 mln zł.Zdjęcia do filmu rozpoczęły się 3 sierpnia 1959. Plenery: Malbork, Starogard Gdański, Łódź (las łagiewnicki, park Poniatowskiego).Oficjalna prapremiera: 22.07.1960, Olsztyn (pierwszy publiczny pokaz odbył się 15 lipca 1960 w łódzkiej Hali Sportowej).